Audyt energetyczny obowiązkowy: kogo dotyczy w 2026?

Od 31 marca 2025 roku w programie Czyste Powietrze audyt energetyczny stał się obowiązkowym dokumentem dla każdego przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. Zakres prac musi być zgodny z zakresem wskazanym w audycie, a obowiązkowym załącznikiem do wniosku o dofinansowanie (WOD) jest dokument podsumowujący audyt energetyczny (DPAE). Beneficjent ma obowiązek przechowywać pełny audyt przez cały okres realizacji oraz 5 lat po zakończeniu inwestycji.

Audyt musi być podpisany przez osobę z uprawnieniami do wykonywania świadectw charakterystyki energetycznej. W okresie przejściowym, przez cztery miesiące od 31 marca 2025 roku, dopuszczano audyt bez podpisu uprawnionej osoby, jednak DPAE musiał być zawsze podpisany. Program przewiduje dofinansowanie do 100% kosztów netto audytu, maksymalnie 1200 zł, pod warunkiem sporządzenia dokumentu podsumowującego na obowiązującym wzorze.

W pierwszym kwartale 2026 roku ma zostać uruchomiony bon na audyt energetyczny, realizowany za pośrednictwem gmin. Nowe rozwiązanie ma ułatwić wejście do programu osobom najuboższym, zapewniając im możliwość wykonania obowiązkowego audytu bez ponoszenia kosztów z własnej kieszeni.

Równolegle, w przepisach dotyczących efektywności energetycznej przedsiębiorstw, następuje kluczowa zmiana: o obowiązkach nie decyduje już status „dużego przedsiębiorcy”, lecz realne średnie zużycie energii z ostatnich 3 lat. Nowe progi – 10 TJ (ok. 2,78 GWh) oraz 85 TJ – nakładają na firmy konkretne wymagania dotyczące audytu energetycznego lub wdrożenia systemu ISO 50001.

Obowiązek wykonania audytów energetycznych w polskich firmach wynika z implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z 13 września 2023 roku w sprawie efektywności energetycznej. Nowe przepisy, które weszły w życie w 2024 roku, wprowadzają zasadniczą zmianę w podejściu do określania podmiotów zobowiązanych do audytów. Zamiast kryterium wielkości przedsiębiorstwa (status dużego przedsiębiorcy), europejski ustawodawca przyjął próg faktycznego zużycia energii jako miarę obowiązku.

Decyzja o odejściu od kryterium dużego przedsiębiorcy (zatrudnienie powyżej 250 osób lub roczny obrót powyżej 50 mln euro oraz suma bilansowa powyżej 43 mln euro) miała na celu objęcie regulacją podmiotów, które w praktyce najwięcej energii zużywają. Nowe podejście eliminuje sytuacje, w których średni przedsiębiorca o wysokiej energochłonności działalności pozostawał poza zakresem obowiązków audytowych, podczas gdy duża firma o niskim poborze energii musiała je realizować. Według Krajowej Agencji Poszanowania Energii, próg 10 TJ (około 2,78 GWh) średniego rocznego zużycia z ostatnich trzech lat wyznacza granicę, powyżej której przedsiębiorstwo jest zobowiązane do przeprowadzenia audytu lub wdrożenia systemu zarządzania energią ISO 50001.

W przypadku budynków mieszkalnych objętych programem Czyste Powietrze audyt energetyczny ma odmienny charakter. Od 31 marca 2025 roku dokument ten jest obligatoryjny dla wszystkich przedsięwzięć termomodernizacyjnych, lecz nie jest załącznikiem do wniosku. Obowiązkowym załącznikiem do wniosku o dofinansowanie staje się skrócony Dokument Podsumowujący Audyt Energetyczny (DPAE), podpisany przez osobę z uprawnieniami do wykonywania świadectw charakterystyki energetycznej. Pełny audyt energetyczny beneficjent musi przechowywać przez cały okres realizacji przedsięwzięcia oraz przez 5 lat po jego zakończeniu (okres trwałości).

Średnie zużycie energii z ostatnich 3 lat oblicza się sumując zużycie energii elektrycznej, cieplnej oraz paliw z każdego roku i przeliczając na wspólną jednostkę – teradżule (TJ). Według KAPE (2026) firmy muszą zsumować wszystkie rodzaje energii za okres 3 lat, podzielić przez trzy i sprawdzić, czy średnia przekracza 10 TJ rocznie (około 2,78 GWh).

Przelicznik na TJ wymaga użycia współczynników konwersji: energia elektryczna w kWh mnoży się przez 0,0000036, gaz ziemny w m³ przez około 0,000034, węgiel w kg przez około 0,000024. Suma wszystkich rodzajów energii z trzech lat dzielona przez trzy daje średnie roczne zużycie w TJ.

Firmy przekraczające próg 10 TJ muszą wdrożyć system zarządzania energią ISO 50001 lub przeprowadzić audyt energetyczny co 4 lata. Próg 85 TJ rocznie nakłada obowiązek corocznego raportowania zużycia energii do Prezesa URE.

W europejskich przepisach dotyczących efektywności energetycznej następuje kluczowa zmiana – o obowiązkach nie decyduje już status “dużego przedsiębiorcy”, lecz realne średnie zużycie energii z ostatnich 3 lat. Nowe progi weszły w życie w 2026 roku zgodnie z implementacją dyrektywy UE 2023/1791.

Przedsiębiorstwa, które przekraczają próg 10 TJ średniego rocznego zużycia energii, mają obowiązek zgłoszenia do Urzędu Regulacji Energetyki. Zgłoszenie powinno nastąpić w terminie 30 dni od dnia, w którym średnie roczne zużycie energii z ostatnich trzech lat przekroczyło 10 TJ. Przedsiębiorstwo, które nie dopełniło obowiązku wykonania audytu energetycznego lub nie wdrożyło systemu zarządzania energią ISO 50001, podlega karze administracyjnej nakładanej przez URE.

Brak zgłoszenia obowiązku audytu do URE w wymaganym terminie skutkuje nałożeniem kary pieniężnej. Wysokość kary określana jest na podstawie ustawy o efektywności energetycznej i może wynosić od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych, w zależności od stopnia zaniedbania i skali działalności przedsiębiorstwa. Według KAPE (2026) kontrole przestrzegania obowiązku audytowego prowadzone są przez URE w trybie kontroli planowych oraz doraźnych, w przypadku zgłoszeń lub podejrzeń naruszenia przepisów.

Przedsiębiorstwa, które wdrożyły system zarządzania energią ISO 50001, są zwolnione z obowiązku wykonywania audytów energetycznych co cztery lata. W takim przypadku wystarczy utrzymanie certyfikatu ISO 50001 i jego okresowa weryfikacja przez akredytowaną jednostkę certyfikującą. Brak odnowienia certyfikatu lub wycofanie się z systemu zarządzania energią przywraca obowiązek wykonania audytu energetycznego w ciągu 12 miesięcy od utraty certyfikatu.

Audyt energetyczny w programie Czyste Powietrze może wykonać wyłącznie osoba posiadająca uprawnienia do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej budynków. Według czystepowietrze.gov.pl (2025) dokument podsumowujący audyt energetyczny (DPAE) musi zawsze być podpisany przez uprawnionego specjalistę, również po okresie przejściowym obowiązującym do lipca 2025 roku. Lista audytorów dostępna jest na stronach wojewódzkich urzędów nadzoru budowlanego oraz w systemach kwalifikacji zawodowych prowadzonych przez Ministerstwo Rozwoju.

Audyt w ramach Czystego Powietrza różni się zakresem od audytu wymaganego dla przedsiębiorstw. Według czystepowietrze.gov.pl (2025) audyt dla budynku mieszkalnego jest obowiązkowy tylko przy kompleksowej termomodernizacji i musi być wykonany na formularzu DPAE określonym przez program – beneficjent może otrzymać dofinansowanie do 100% kosztów netto, maksymalnie 1200 zł. Zakres prac musi być zgodny z zakresem wskazanym w audycie, a pełny dokument należy przechowywać przez okres realizacji inwestycji oraz 5 lat po zakończeniu (okres trwałości).

Program Czyste Powietrze wprowadził mechanizm bonu na audyt energetyczny dla gospodarstw najuboższych. Według globenergia.pl (2026) bon zostanie uruchomiony w pierwszym kwartale 2026 roku i będzie realizowany za pośrednictwem gmin – umożliwi on wykonanie audytu bez konieczności płacenia z góry, co obniża barierę wejścia do programu dla osób o niskich dochodach.