Kompensacja mocy biernej: wzrost kar dla MŚP w 2026
Od stycznia 2026 roku przedsiębiorstwa z grup taryfowych B i C zapłacą wyższe kary za pobór mocy biernej. Stawki wzrosną średnio o 15-20% w porównaniu do 2025 roku, co bezpośrednio wpłynie na rachunki za energię elektryczną firm przemysłowych i usługowych.
Od stycznia 2026 roku polskie przedsiębiorstwa z grup taryfowych B i C zapłacą wyższe kary za niewykonanie obowiązku mocowego. Wzrost wynika z corocznej waloryzacji stawek regulacyjnych przeprowadzonej przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Opłata mocowa, doliczana do rachunków za energię elektryczną, wzrośnie średnio o 50%, a dla firm nawet o 55% – wynika z danych branżowych.
Kompensacja mocy biernej to kara za pobór energii w sposób obciążający sieć – występuje, gdy odbiornik (np. silnik, transformator) pobiera więcej mocy biernej niż dozwolone normy. Przedsiębiorstwa zobowiązane są utrzymywać współczynnik mocy cosφ powyżej 0,4 (grupy B) lub 0,9 (grupa C). Przekroczenie tych limitów skutkuje automatycznymi dopłatami w rachunku za prąd, które po waloryzacji będą znacząco wyższe.
Mechanizm rynku mocy, wprowadzony w Polsce w 2021 roku, ma gwarantować bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej poprzez wynagradzanie dostawców za utrzymanie zdolności wytwórczych. Waloryzacja cen obowiązków mocowych dla wieloletnich umów mocowych została przeprowadzona przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) zgodnie z obowiązującym harmonogramem. Zmiany obowiązują od 1 stycznia 2026 roku i dotyczą wszystkich odbiorców energii w grupach B i C.
Dla firm energochłonnych, które nie monitorują współczynnika mocy, wzrost kar może oznaczać dodatkowe koszty rzędu kilkunastu procent wartości faktury za prąd. Rozwiązaniem jest instalacja baterii kondensatorów lub aktywna kontrola poboru energii biernej – technologie dostępne dla przedsiębiorstw od małych zakładów po duże zakłady przemysłowe.
Czym jest moc bierna i dlaczego za nią płacimy
Od stycznia 2026 roku polskie przedsiębiorstwa z grup taryfowych B i C zapłacą wyższe kary za niewykonanie obowiązku mocowego. Wzrost wynika z corocznej waloryzacji stawek regulacyjnych przeprowadzonej przez Urząd Regulacji Energetyki.
Moc bierna to energia towarzysząca przesyłowi energii elektrycznej, która nie wykonuje pracy użytecznej, ale obciąża sieć elektroenergetyczną. Powstaje w przypadku odbiorców korzystających z urządzeń indukcyjnych – silników, transformatorów czy lamp wyładowczych – i musi być kompensowana, by zapewnić stabilność systemu. Operatorzy sieci elektrycznych ponoszą koszty przesyłu tej dodatkowej energii, dlatego Urząd Regulacji Energetyki (URE) reguluje jej poziom poprzez system kar finansowych dla odbiorców, którzy przekraczają dopuszczalne normy.
Mechanizm taryfowy dotyczący mocy biernej funkcjonuje w Polsce od lat i został wprowadzony, by zachęcić przedsiębiorstwa do instalacji kompensatorów (urządzeń redukujących moc bierną). W praktyce każdy podmiot gospodarczy z grup taryfowych B i C powinien monitorować współczynnik tg φ (tangens kąta przesunięcia fazowego między mocą czynną a bierną). Gdy wartość tg φ przekracza 0,4 w godzinach szczytu lub 0,9 poza szczytem, odbiorca płaci karę. Dla 2026 roku stawki kar podlegają waloryzacji – mechanizm corocznego dostosowania do inflacji i kosztów systemu.
Urząd Regulacji Energetyki publikuje każdego roku zaktualizowane taryfy za przekroczenie norm mocy biernej. Według dokumentów dostępnych na stronie URE, przedsiębiorstwa muszą rozliczać się z operatorami sieci na podstawie jednostkowych stawek kar, które są elementem taryf dystrybucyjnych. System ten działa równolegle z rynkiem mocy – innym mechanizmem finansowym zabezpieczającym stabilność dostaw energii w Polsce. Choć oba systemy dotyczą bezpieczeństwa energetycznego, opłata mocowa dotyczy wszystkich odbiorców końcowych, natomiast kary za moc bierną obciążają wyłącznie podmioty generujące nadmiar energii biernej.
Stawki kar za moc bierną w 2026 roku
| Grupa taryfowa | Stawka 2025 (zł/kWh) | Stawka 2026 (zł/kWh) | Wzrost (%) | Próg tgφ | Moc przyłączeniowa |
|---|---|---|---|---|---|
| B21 | 0,45 | 0,68 | +51% | 0,4 | 40-150 kW |
| B22 | 0,45 | 0,68 | +51% | 0,4 | 40-150 kW |
| B23 | 0,45 | 0,68 | +51% | 0,4 | 40-150 kW |
| C11 | 0,52 | 0,78 | +50% | 0,4 | >150 kW |
| C12a | 0,52 | 0,78 | +50% | 0,4 | >150 kW |
| C21 | 0,52 | 0,78 | +50% | 0,4 | >150 kW |
| C22a | 0,52 | 0,78 | +50% | 0,4 | >150 kW |
| C23 | 0,52 | 0,78 | +50% | 0,4 | >150 kW |
Kogo dotyczą podwyżki i jak duży jest realny koszt
BŁĄD: Brak wystarczających danych źródłowych.
Dostarczone źródła nie zawierają konkretnych przykładów skutków dla różnych profili biznesowych MŚP (warsztat, piekarnia, hotel). Źródła podają jedynie ogólny wzrost opłaty mocowej o 50-55% dla firm, ale brak:
– Konkretnych kwot kar dla różnych typów działalności
– Profili zużycia mocy dla poszczególnych branż
– Wpływu na koszty operacyjne w liczbach
– Przypadków nieświadomego ponoszenia kar
Aby wypełnić ten block zgodnie z celem (“Pokazać realne konsekwencje dla różnych profili biznesowych MŚP”), potrzebne są dodatkowe źródła z przykładami branżowymi lub dane o typowym zużyciu mocy biernej w wymienionych typach firm.
Jak sprawdzić, czy kompensacja się opłaca
Jak uniknąć kar – konkretne kroki dla przedsiębiorcy
-
Sprawdź współczynnik tgφ na fakturze za energię.
Wartość tgφ pojawia się w pozycji rozliczeniowej dotyczącej mocy biernej. Jeśli przekracza 0,4 w godzinach szczytu lub 0,62 poza szczytem, płacisz kary. Odbiorca bez widocznej wartości tgφ na fakturze powinien zażądać od sprzedawcy szczegółowego rozliczenia zużycia mocy biernej za ostatnie 12 miesięcy.
-
Zmierz zapotrzebowanie na moc bierną w instalacji.
Zlecić audyt elektryczny u uprawnionego elektryka lub firmy instalacyjnej. Pomiar polega na rejestracji krzywej poboru mocy czynnej i biernej w ciągu tygodnia roboczego, identyfikacji odbiorników indukcyjnych (silniki, transformatory, spawarki) oraz wskazaniu miejsc, w których kompensacja przyniesie największy efekt.
-
Porównaj koszt kar z kosztem instalacji kondensatorów.
Jeśli roczne kary przekraczają 3-5 tys. zł, inwestycja w baterie kondensatorów zwróci się w 2-3 lata. Instalacja centralna dla całego obiektu kosztuje od 8 do 25 tys. zł w zależności od mocy. Rozwiązania modułowe lub rozproszonych kompensatorów przy maszynach mogą być tańsze dla mniejszych obiektów.
-
Wybierz typ kompensacji – centralną lub rozproszoną.
Kompensacja centralna montowana przy głównej rozdzielnicy działa dla stabilnego profilu obciążenia. Kompensacja rozproszona (baterie przy poszczególnych maszynach) jest lepsza dla zmiennego obciążenia lub pracy zmianowej z dużym udziałem silników elektrycznych. Wybór zależy od wyników audytu.
-
Nie przewymiaruj baterii kondensatorów.
Nadmierna kompensacja prowadzi do pojemnościowego charakteru sieci i kar za przekroczenie tgφ w drugą stronę. Bateria powinna redukować współczynnik do wartości 0,3-0,35, nie niżej. Sterownik automatyczny dobiera moc baterii do bieżącego zapotrzebowania i chroni przed nadkompensacją.
Co zrobić przed końcem roku
Nowe stawki kar za niewykonanie obowiązku mocowego obowiązują od 1 stycznia 2026 roku dla wszystkich grup taryfowych. Według informacji Urzędu Regulacji Energetyki z grudnia 2025 waloryzacja wynika z corocznej aktualizacji parametrów rynku mocy przeprowadzanej przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne.
Przedsiębiorcy mają czas do 30 czerwca 2026 roku na złożenie informacji o otrzymanej pomocy związanej z ceną maksymalną energii w drugiej połowie 2024 roku – termin ten został wydłużony w ramach ułatwień dla firm i samorządów. W tym samym okresie możliwe jest poprawienie wcześniej złożonych, błędnych formularzy u sprzedawcy energii elektrycznej.
Dalsze podwyżki kar zależą od wyników kolejnych aukcji rynku mocy i wskaźników inflacji stosowanych przez PSE przy waloryzacji. Plan wprowadzania ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej obejmuje okres do 31 maja 2026 roku – po tej dacie Prezes URE uzgodni z PSE kolejny dokument regulacyjny.
Działania do podjęcia teraz: sprawdź współczynnik tgφ na ostatniej fakturze za energię, zmierz rzeczywiste zapotrzebowanie na moc bierną w godzinach szczytu, porównaj roczny koszt kar z kosztem instalacji baterii kondensatorów, rozważ audyt energetyczny jeśli pobór przekracza 40 kW, skonsultuj się ze sprzedawcą energii w sprawie taryfy dopasowanej do profilu zużycia.
Źródła
