wytwarzanie energii / produkcja prądu i ciepła

Wytwarzanie energii – pierwszy etap łańcucha dostaw – obejmuje przemianę nośnika pierwotnego (paliwo kopalne, woda, wiatr, promieniowanie słoneczne) w energię elektryczną lub ciepło. Prawo energetyczne (art. 3 pkt 13) definiuje wytwórcę jako podmiot posiadający koncesję wydaną przez Prezesa URE. Koncesja jest wymagana dla jednostek o mocy powyżej 50 kW. Producenci to elektrownie konwencjonalne, elektrownie wodne, farmy wiatrowe i fotowoltaiczne oraz elektrociepłownie produkujące równocześnie prąd i ciepło.

Szczególną rolę pełni kogeneracja – jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w jednym procesie. Elektrociepłownie pracujące w warunkach wysokosprawnej kogeneracji mogą uzyskać dofinansowanie na budowę jednostek o mocy powyżej 50 kWe opartych o OZE (biomasa, biogaz, biopłyny). Skojarzone wytwarzanie redukuje straty ciepła odpadowego i obniża koszt jednostkowy energii elektrycznej na fakturze MŚP.

Ponad 1,6 mln prosumentów w Polsce łączy rolę odbiorcy i wytwórcy, montując instalacje fotowoltaiczne i rozliczając nadwyżki z siecią. Spółdzielnie energetyczne pozwalają grupie odbiorców wspólnie wytwarzać, magazynować i konsumować energię lokalnie. Dla MŚP rozważającego własne źródło punkt startu to analiza profilu zużycia i porównanie kosztu zakupu energii z sieci z kosztem inwestycji – audyt pokaże, przy jakim wolumenie MWh rocznie autoprodukcja zaczyna się opłacać.

Prosument to najprostszy model dla MŚP – instalacja OZE do 50 kW rozliczana w systemie net-billing, bez konieczności uzyskania koncesji URE. Nadwyżki energii trafiają do sieci i są wyceniane po cenie rynkowej z Rynku Dnia Następnego. Przy dobrze dobranej instalacji fotowoltaicznej firma obniża rachunek za prąd o 40-70%, a cała procedura zamyka się w zgłoszeniu do operatora sieci dystrybucyjnej i zawarciu umowy z sprzedawcą energii.

Autoproducent działa powyżej progu 50 kW mocy zainstalowanej i wymaga koncesji URE na wytwarzanie energii elektrycznej. Ten model sprawdza się w zakładach produkcyjnych z wysokim, stabilnym zapotrzebowaniem – szczególnie gdy firma stawia na kogenerację, czyli jednoczesne wytwarzanie prądu i ciepła w jednym procesie technologicznym. Jednostki kogeneracyjne o mocy powyżej 50 kWe pracujące w warunkach wysokosprawnej kogeneracji mogą korzystać z programów dofinansowania, a sam proces obniża koszty energii o 30-50% w porównaniu z oddzielnym zakupem prądu i ciepła.

Spółdzielnia energetyczna to trzeci model – inicjatywa oddolna, w ramach której przedsiębiorcy, gminy i mieszkańcy wspólnie wytwarzają, magazynują i konsumują energię z OZE. W Polsce działa już ponad 1,6 miliona prosumentów energii odnawialnej, a spółdzielnie pozwalają rozszerzyć ten mechanizm na podmioty, które samodzielnie nie udźwigną inwestycji. Główne korzyści: energia wytwarzana i zużywana lokalnie odciąża sieć, zwiększa autokonsumpcję i daje realną niezależność od wahań cen na rynku hurtowym.

LCOE (levelized cost of energy) pozwala porównać rzeczywisty koszt wytworzenia 1 MWh z własnego źródła z ceną zakupu z sieci. Instalacja fotowoltaiczna dla MŚP generuje energię w przedziale 250-350 zł/MWh w cyklu życia, kogeneracja gazowa lub biogazowa – 400-550 zł/MWh. Rynkowa cena energii elektrycznej na Towarowej Giełdzie Energii oscyluje między 800 a 1100 zł/MWh, co oznacza, że nawet droższa kogeneracja daje oszczędność rzędu 50% względem zakupu sieciowego.

Autokonsumpcja – czyli zużycie wyprodukowanej energii na miejscu, bez oddawania jej do sieci – decyduje o opłacalności całej inwestycji. Każda kilowatogodzina zużyta w zakładzie zastępuje pełną cenę zakupu. Nadwyżka sprzedana do sieci w modelu net-billing przynosi zaledwie 40-60% wartości rynkowej, bo rozliczenie opiera się o cenę hurtową RDN pomniejszoną o opłaty dystrybucyjne. Dla piekarni pracującej na trzy zmiany autokonsumpcja sięga 80-90%, podczas gdy biuro czynne 8 godzin dziennie wykorzysta bezpośrednio najwyżej 30-40% produkcji z PV.

Połączenie OZE z magazynem energii podnosi poziom autokonsumpcji i odciąża sieć – to potwierdza Ministerstwo Klimatu, wskazując na ponad 1,6 mln prosumentów działających w Polsce. Dla MŚP planującego własne wytwarzanie kluczowe pytanie brzmi nie “ile wyprodukuję”, lecz “ile zużyję na miejscu”. Dopiero gdy profil zużycia pokrywa się z profilem generacji w co najmniej 70%, inwestycja w źródło wytwórcze zamyka się w okresie zwrotu poniżej 6 lat.