rozliczenia fotowoltaiki / net-metering vs net-billing, depozyt prosumencki

Rozliczenia fotowoltaiki – bilansowanie energii elektrycznej oddanej do sieci przez mikroinstalację fotowoltaiczną z energią pobraną przez prosumenta. Podstawę prawną stanowi ustawa o odnawialnych źródłach energii (ustawa OZE), która od 2022 r. wyznacza dwa równoległe systemy: net-metering (system opustów) dla instalacji przyłączonych przed 1 kwietnia 2022 r. oraz net-billing (system wartościowy) dla nowszych przyłączeń. Na koniec 2025 r. ok. 966 tys. prosumentów rozliczało się w systemie opustów, a ok. 639 tys. w net-billingu.

Net-metering działa na zasadzie wymiany ilościowej – prosument oddaje nadwyżki do sieci i odbiera je później z określonym współczynnikiem opustu (np. 0,8 dla instalacji do 10 kW). Rozbudowa instalacji uruchomionej przed 1 kwietnia 2022 r. nie oznacza automatycznej zmiany systemu rozliczeń, ale przekroczenie progu mocy zmienia współczynnik opustu i ilość energii możliwej do odebrania z sieci. Net-billing opiera się natomiast na rozliczeniu wartościowym – energia oddana i pobrana przeliczana jest na złotówki według cen rynkowych, a nadwyżka trafia do depozytu prosumenckiego.

Od 1 lutego 2025 r. energia oddawana do sieci w net-billingu rozliczana jest według miesięcznej ceny RCEm, a wartość depozytu prosumenckiego powiększana jest współczynnikiem 1,23. Prosument może przejść na ceny godzinowe RCE – zwiększa to limit zwrotu depozytu do 30% (wcześniej maks. 20%), ale decyzja jest nieodwracalna. Od 1 października 2025 r. rozliczenia dla prosumentów na cenach godzinowych bazują na kwadransach zamiast godzin.

Program Mój Prąd jest dedykowany prosumentom w systemie net-billing. Dla instalacji PV zgłoszonych do przyłączenia od 1 sierpnia 2024 r. warunkiem udziału w programie jest inwestycja w magazyn energii elektrycznej lub magazyn ciepła. Dobór mocy mikroinstalacji powinien odpowiadać rocznemu zapotrzebowaniu na energię – instalacja przewymiarowana generuje nadwyżki, których zwrot z depozytu jest ograniczony procentowo.

Depozyt prosumencki gromadzi wartość energii oddanej do sieci i pozwala pomniejszać kolejne faktury za prąd. Mechanizm działa następująco: każda kilowatogodzina wprowadzona do sieci wyceniana jest według miesięcznej ceny rynkowej RCEm, a uzyskana kwota trafia na konto depozytowe. Od lutego 2025 r. wartość depozytu powiększana jest o współczynnik 1,23, co w praktyce oznacza doliczenie ekwiwalentu podatku VAT do wartości energii oddanej – prosument otrzymuje w depozycie 123% ceny rynkowej za każdą oddaną kWh. Zgromadzone środki automatycznie pomniejszają należność na fakturze za energię pobraną z sieci.

Nadwyżka niewykorzystana w ciągu roku podlega zwrotowi pieniężnemu – ale nie w całości. Prosumenci rozliczani według ceny miesięcznej RCEm mogą odzyskać maksymalnie 20% wartości nadpłaty. Przejście na ceny godzinowe RCE podnosi ten limit do 30%, jednak decyzja o zmianie modelu rozliczeń jest nieodwracalna – nie można wrócić do rozliczenia miesięcznego. Warto policzyć, czy profil zużycia danej firmy faktycznie korzysta na cenach godzinowych, zanim podpisze się aneks.

Kolejna istotna zmiana wchodzi 1 października 2025 r. – prosumenci rozliczani dotychczas po cenach godzinowych RCE przechodzą na rozliczenia kwadransowe. Energia oddana i pobrana będzie wyceniana w interwałach 15-minutowych zamiast godzinnych. Dotyczy to instalacji przyłączonych od 1 lipca 2024 r. oraz osób, które dobrowolnie wybrały model RCE. Kwadransowe rozliczenia precyzyjniej odzwierciedlają rzeczywistą wartość energii w danym momencie – w południe, gdy produkuje większość instalacji PV, cena kwadransowa może być niższa niż średnia godzinowa, co bezpośrednio wpływa na wartość depozytu.

Faktura za energię prosumenta zawiera kilka pozycji związanych z rozliczeniem fotowoltaiki. Najważniejsze to ilość energii oddanej do sieci (kWh) – w sekcji „energia wprowadzona” – oraz wartość depozytu prosumenckiego (zł). W systemie net-billing kilowatogodziny przeliczane są na złotówki według ceny RCEm (miesięcznej rynkowej ceny energii), a od lutego 2025 r. wynik mnożony jest przez współczynnik 1,23, co podnosi wartość depozytu.

Odczyt i obliczenie przebiegają w trzech krokach. Najpierw z faktury lub portalu sprzedawcy odczytaj kWh oddane do sieci w danym okresie. Następnie pomnóż tę wartość przez cenę RCEm i zastosuj współczynnik 1,23 – otrzymasz kwotę depozytu. Na koniec porównaj depozyt z należnością za energię pobraną: depozyt pomniejsza fakturę, ale nie pokrywa opłat dystrybucyjnych ani stałych. Nadwyżka przechodzi na kolejny okres, a niewykorzystane środki po roku rozliczeniowym podlegają zwrotowi do 30% wartości energii wprowadzonej.

Prosumenci w systemie net-metering (opusty) nie operują depozytem złotówkowym. Na fakturze szukają pozycji „energia z magazynu operatora” – kWh do odbioru obliczone według współczynnika opustu (0,8 dla instalacji do 10 kW, 0,7 dla 10-50 kW). Rozbudowa instalacji uruchomionej przed 1 kwietnia 2022 r. nie zmienia automatycznie systemu, ale przekroczenie progu mocy może obniżyć współczynnik z 0,8 na 0,7.

Pozycje do kontroli na każdej fakturze: energia pobrana (kWh i zł), energia oddana (kWh), wartość depozytu lub ilość energii z opustu, saldo po rozliczeniu oraz opłaty stałe i dystrybucyjne. Regularna weryfikacja – co miesiąc – pozwala wychwycić błędy sprzedawcy i zoptymalizować autokonsumpcję, czyli zużycie energii w momencie produkcji, zanim trafi do sieci po niższej cenie rynkowej.