Jak działa rynek dnia następnego?

Rynek Dnia Następnego (RDN) to aukcyjny mechanizm handlu energią elektryczną, w którym uczestnicy kupują i sprzedają prąd na dzień przed jego fizyczną dostawą. Proces ten jest częścią europejskiego systemu jednolitego łączenia rynków dnia następnego (Single Day-ahead Coupling, SDAC), który integruje obszary rynkowe całego kontynentu w jednym horyzoncie czasowym (źródło: PSE, opis SDAC [1]). W Polsce rynkiem tym zarządza Towarowa Giełda Energii (TGE), a jego produktem są kontrakty na energię dla każdego podstawowego okresu handlowego w dobie dostawy (źródło: globenergia.pl [2]).

Mechanizm działa następująco: uczestnicy rynku – wytwórcy, sprzedawcy i odbiorcy – składają oferty kupna i sprzedaży energii na poszczególne okresy następnej doby. Na podstawie złożonych ofert system wyznacza cenę równowagi dla każdego okresu, balansując podaż z popytem. Od 1 października 2025 r. TGE wprowadziła 15-minutowe produkty na RDN, zastępując dotychczasowe kontrakty godzinowe (źródło: globenergia.pl [4]). Zmiana ta oznacza, że Rynkowa Cena Energii (RCE) jest teraz ustalana w rozdzielczości kwadransowej zamiast godzinowej, co precyzyjniej odzwierciedla rzeczywiste wahania popytu i produkcji.

Dla MŚP z sektora energetycznego RDN ma bezpośrednie znaczenie ekonomiczne. Ceny ustalane na tym rynku stanowią benchmark dla taryf dynamicznych i kontraktów bilateralnych. Przedsiębiorcy, którzy potrafią przesuwać zużycie energii w czasie – np. uruchamiać energochłonne procesy w godzinach niskich cen RDN – mogą znacząco obniżyć rachunki. Jak wskazuje analiza PARP, połączenie danych z RDN, prognoz pogodowych i strategii zarządzania energią umożliwia redukcję kosztów energii elektrycznej nawet o jedną trzecią (źródło: PARP [3]).

RDN istnieje po to, żeby codziennie równoważyć podaż i popyt na energię elektryczną – i robić to w sposób przejrzysty, z jednolitą ceną dla wszystkich uczestników. Bez tego mechanizmu producenci i odbiorcy musieliby negocjować warunki bilateralnie, co eliminowałoby przejrzystość cenową i utrudniało planowanie kosztów. Aukcja na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) zbiera oferty kupna i sprzedaży, a następnie wyznacza cenę równowagi dla każdego okresu handlowego – od 1 października 2025 r. są to kwadransowe produkty (15-minutowe) zamiast wcześniejszych godzinowych (źródło: TGE/PSE, projekt 15 MTU). Dzięki temu sygnał cenowy precyzyjniej odzwierciedla rzeczywiste warunki w systemie elektroenergetycznym.

Przejrzystość cen na RDN pełni funkcję referencyjną dla całego rynku energii w Polsce. Cena wyznaczona w aukcji staje się Rynkową Ceną Energii (RCE), która służy do rozliczeń prosumentów, taryf dynamicznych i kontraktów indeksowanych. Dla MŚP to oznacza, że rachunki za prąd w taryfach rynkowych zależą bezpośrednio od wyniku tej aukcji. Połączenie cen RDN z danymi meteorologicznymi i strategią zarządzania energią umożliwia redukcję kosztów energii elektrycznej nawet o jedną trzecią (źródło: PARP). Firma, która potrafi przesunąć zużycie na tańsze kwadransy, płaci realnie mniej – bez żadnych inwestycji w infrastrukturę.

RDN pełni też rolę integracyjną w skali europejskiej. Jako część mechanizmu Single Day-ahead Coupling (SDAC), polski rynek dnia następnego jest połączony z rynkami sąsiednich krajów, co umożliwia wymianę międzysystemową i optymalizację wykorzystania połączeń transgranicznych (źródło: PSE). W praktyce oznacza to, że gdy w Niemczech nadwyżka energii z wiatru obniża cenę, polscy uczestnicy rynku mogą z tego skorzystać – i odwrotnie. Ten mechanizm stabilizuje ceny i zwiększa bezpieczeństwo dostaw, bo system nie jest zamknięty w granicach jednego kraju.

Cena na RDN powstaje przez dopasowanie krzywych podaży i popytu – algorytm EUPHEMIA zbiera wszystkie oferty sprzedaży (od najtańszych źródeł po najdroższe) i oferty zakupu (od najwyższych cen akceptowalnych po najniższe), a następnie wyznacza punkt przecięcia obu krzywych. Ten punkt to cena równowagi (ang. market clearing price), która obowiązuje wszystkich uczestników w danym okresie handlowym. Producent, który zaoferował energię taniej niż cena równowagi, sprzedaje po tej wyższej cenie – i zarabia więcej. Kupujący, który był gotów zapłacić więcej, płaci mniej. Mechanizm ten działa w ramach Single Day-ahead Coupling (SDAC), europejskiego systemu jednolitego łączenia rynków dnia następnego, w którym Towarowa Giełda Energii (TGE) pełni rolę operatora dla polskiego obszaru rynkowego (źródło: PSE, opis mechanizmu SDAC [1]).

Do września 2025 r. podstawowym produktem na RDN były kontrakty godzinowe – algorytm wyznaczał 24 ceny równowagi, po jednej na każdą godzinę doby dostawczej. Od 1 października 2025 r. TGE wprowadziła 15-minutowe produkty handlowe, co oznacza przejście na 96 okresów rozliczeniowych na dobę zamiast dotychczasowych 24 (źródło: globenergia.pl [4], PSE [8]). Dla MŚP korzystających z taryf dynamicznych ta zmiana przekłada się na większą granularność cen – rachunki odzwierciedlają teraz kwadransowe wahania, a nie uśrednione wartości godzinowe.

Cały proces aukcyjny zamyka się w ok. 42 minutach po deadline o 12:00 dnia D-1. Algorytm EUPHEMIA uwzględnia nie tylko lokalne oferty, ale także zdolności przesyłowe między europejskimi obszarami rynkowymi – jeśli w Niemczech energia jest tańsza niż w Polsce, przepływy transgraniczne obniżają polską cenę równowagi, i odwrotnie (źródło: PSE, opis SDAC [1]). Według danych PARP, połączenie cen z RDN z danymi meteorologicznymi i strategią zarządzania energią pozwala firmom obniżyć rachunki nawet o jedną trzecią (źródło: PARP [3]).

Trzech głównych grup uczestników obsługuje Rynek Dnia Następnego: wytwórców energii, sprzedawców (tzw. podmioty obrotu) oraz dużych odbiorców przemysłowych. Wytwórcy – elektrownie konwencjonalne, farmy wiatrowe, instalacje fotowoltaiczne – składają oferty sprzedaży, deklarując ilość energii i minimalną cenę, po jakiej są gotowi ją dostarczyć. Sprzedawcy detaliczni kupują wolumeny na RDN, a następnie odsprzedają energię klientom końcowym po cenach wynikających z taryfy lub umowy. Duzi odbiorcy z zapotrzebowaniem powyżej 1 GWh rocznie mogą uczestniczyć w aukcji bezpośrednio, składając własne oferty zakupu na Towarowej Giełdzie Energii (źródło: TGE, regulamin RDN).

Rozliczenia na RDN opierają się na cenie krańcowej (market clearing price) – jednolitej dla danego okresu handlowego. Oznacza to, że wszyscy kupujący płacą tę samą stawkę, a wszyscy sprzedający ją otrzymują, niezależnie od złożonych ofert. Od 1 października 2025 r. podstawowym okresem rozliczeniowym jest kwadrans (15 minut) zamiast dotychczasowej godziny, co wynika z wdrożenia projektu 15 MTU przez PSE i TGE (źródło: PSE, Globenergia). Dla sprzedawcy detalicznego ta zmiana przekłada się na dokładniejsze dopasowanie kosztów zakupu do rzeczywistego profilu zużycia klientów.

Prosumenci nie handlują bezpośrednio na RDN, ale ceny z tego rynku kształtują ich rozliczenia. Rynkowa cena energii (RCE) stosowana w systemie net-billing bazuje na wynikach aukcji RDN – od 1 października 2025 r. jest to średnia ważona cen z kwadransów, nie z godzin (źródło: Globenergia). Firmy z sektora MŚP, które mają umowy z dynamiczną ceną lub taryfę indeksowaną do RDN, mogą obniżyć rachunki nawet o jedną trzecią, przesuwając zużycie na okresy niskich cen – wymaga to jednak systemu zarządzania energią i elastyczności operacyjnej (źródło: PARP).